Polska przedmurzem chrześcijańskiej Europy. Rocznica traktatu pokojowego Rzeczpospolitej z Imperium Osmańskim

26 stycznia 1699 roku, 326 lat temu, Rzeczpospolita Obojga Narodów zawarła z Imperium Osmańskim pokój w serbskich Karłowicach, zamykający ekspansyjne plany władców islamskiego Imperium Osmańskiego. Dzięki sile Rzeczpospolitej chrześcijańska Europa Środkowa i Wschodnia obroniły się przed islamizacją, a państwo osmańskie zadeklarowało zachowanie kościołów i praktyk przez mnichów rzymskokatolickich na terenie tureckiego państwa, obejmującego m.in. Bałkany.

Zderzenie cywilizacji

1699 rok stał się rokiem przełomowym dla chrześcijan w europejskich krajach podbijanych przez Imperium Osmańskie, które doświadczały ograniczeń w sprawowaniu kultu i praktyk religijnych. Zapędy imperialne tureckich władców zostały przyhamowane po zwycięstwie Jana III Sobieskiego pod Wiedniem w 1683 roku, ale na chrześcijańsko – islamskim froncie, liczącym w Europie blisko 4 tys. km długości, walki wciąż trwały.

Starcie cywilizacji chrześcijańskiej z islamską dokonywało się od zamieszkanej przez Greków Krety, przez Albanię, Węgry po tereny położone nad Dunajem i Dniestrem, aż do Krymu.

Po jednej stronie konfliktu stały państwa chrześcijańskie, połączone w Lidze Świętej, po drugiej Imperium Osmańskie z muzułmańskimi sojusznikami. W tworzonej przez Państwo Kościelne, Republikę Wenecką, Święte Cesarstwo Rzymskie (Austrię), Carstwo Rosyjskie i Rzeczpospolitą Obojga Narodów Ligę Świętą najsilniejszym filarem było państwo polskie.

Po drugiej stronie konfliktu znalazło się ośmielone sukcesami w poprzednich dekadach Imperium Osmańskie ze swoimi lennikami, głównie z Chanatem Krymskim.

Zakończenie 255 lat wojen polsko-tureckich

Dla Rzeczpospolitej Obojga Narodów traktat w Karłowicach (dzisiaj Sremski Karlovci w Serbii) był ważny nie tylko z powodu złamania potęgi tureckiej i odzyskania ziem w granicach z 1672 roku (status quo ante bellum) w zamian za zwrot naszych zdobyczy w Mołdawii, ale także dla przyszłych stosunków polsko – tureckich, które poprawiły się na tyle, że 22 kwietnia 1714 roku obydwie strony zawarły traktat potwierdzający dobrosąsiedzkie stosunki między Rzecząpospolitą a Turcją. Ten aspekt był niezwykle ważny ze względu na rosnącą potęgę Monarchii Habsburgów i Imperium Rosyjskiego, których zakusy uderzyły w Rzeczpospolitą już za kilka dekad.

W miejscu, w którym został podpisany pokój w Karłowicach, wzniesiono w 1817 roku Kaplicę Pokoju, a dla Polski symbolicznym wyrazem powrotu ziem z południowo-wschodniej części państwa do macierzy było odzyskanie Podola wraz z twierdzą w Kamieńcu Podolskim.

Polska przedmurzem chrześcijaństwa

Sukces Rzeczpospolitej Obojga Narodów i jej sojuszników w ramach Ligi Świętej był też fundamentem spokoju dla wielu narodów. Władze w Stambule hamowały łupieskie najazdy Tatarów Krymskich, Rzeczpospolita odzyskała Podole z Kamieńcem i Ukrainę Prawobrzeżną a w zamian Imperium Osmańskie odzyskało Hospodarstwo Mołdawskie jako swoje lenno. Turcja zrzekła się również wszelkich roszczeń terytorialnych wobec Rzeczypospolitej.

Ponadto Imperium Osmańskie zrzekło się m.in.: na rzecz Monarchii Habsburgów Chorwacji, Królestwa Węgier (bez Banatu i Księstwa Siedmiogrodu); na rzecz Republiki Weneckiej Dalmacji (bez Raguzy) oraz półwyspu Peloponez i niektórych wysp na Morzu Jońskim i Morzu Egejskim oraz na rzecz Carstwa Rosyjskiego twierdzy-portu Azow nad Morzem Azowskim.

Dla wiernych Kościoła Rzymskiego niezwykle istotny był artykuł 7 porozumienia polsko-tureckiego, które miało obowiązywać przez kolejne 25 lat, mówiący o gwarancji przez Imperium Osmańskie nienaruszonego zachowania kościołów oraz praktyk przez mnichów rzymskokatolickich na jego terytorium, a także zezwolenie ambasadorowi Rzeczypospolitej na wnoszenie protestów w przypadku naruszeń tych gwarancji.

Przejęcie odpowiedzialności za los katolików w Imperium Osmańskim pokazuje pozycję Rzeczpospolitej Obojga Narodów w całym świecie chrześcijańskim, broniącym się w XVII i XVII wiekach przed naporem islamu.

piotrskarga.pl